|
Ik heb een nieuw werk gevonden, maar de werkgever vraagt mij het zelfstandigenstatuut aan te nemen. Is dat wel goed voor mij en wat houdt dat juist in? Zijn er verschillende vormen van zelfstandigen?
Vooreerst moet erop gewezen worden dat 'zelfstandig zijn' veronderstelt dat er geen gezagsrelatie of geen band van ondergeschiktheid bestaat met een werkgever: dit is het kerncriterium in de definitie van een zelfstandige. Het is echter niet altijd gemakkelijk deze eigenschap aan te tonen of te weerleggen. Sommige werkers maken - bewust of onbewust - van die onduidelijkheid gebruik om af te zien van het werknemersstatuut en om een zelfstandigenstatuut aan te vragen. Hierdoor kunnen immers zowel de werkgever als de werknemer besparen op de sociale lasten.
Schijnzelfstandige
Deze schijnzelfstandigheid wordt dan ook actief opgespoord door de sociale inspectie. In die strijd zijn twee wetgevende initiatieven genomen: de procedure van het knipperlicht voor vroegere werknemers die zelfstandigen worden maar blijven werken voor hun vroegere werkgever en de regel van het vermoeden van gezagsrelatie voor bijkomende dienstprestaties uitgevoerd in het kader van een bestaande arbeidsovereenkomst (artikel 5 bis van de wet van 3 juli 1978).
Ondertussen wordt door de verantwoordelijke minister in alle stilte en discretie, gewerkt aan een wetsvoorstel dat dit netelig probleem voorgoed zou moeten regelen en waarbij gedacht wordt aan bijkomende sectorgebonden criteria.
Het uitblijven van een duidelijke wetgeving brengt wel met zich mee dat de sociale inspectie voorlopig niet goed weet hoe streng zij moet optreden. Alles laat evenwel vermoeden dat deze ongewisse situatie geen lang leven meer beschoren is. Duidelijker is de omschrijving van de onderlinge verschillen tussen de bestaande zelfstandigen statuten.
Soorten zelfstandigenstatuut
Een 'echte' zelfstandige is iemand die een prestatie levert in ruil voor een vergoeding, zonder dat er een band van ondergeschiktheid bestaat met de opdrachtgever. Er bestaan evenwel verschillende substatuten:
- Zelfstandige in hoofdberoep is het normaal statuut voor iemand die zijn zelfstandig beroep als enig beroep uitoefent en niet kan terugvallen op een andere (voldoende) bron van sociale verzekering;
- Zelfstandige in bijberoep is het statuut voor iemand die, minstens halftijds, een ander hoofdberoep heeft, typisch als werknemer;
- Gelijkgesteld met zelfstandige in bijberoep is het statuut van iemand die, onder bepaalde omstandigheden, kan genieten van de sociale verzekering van zijn/haar echtgeno(o)t(e) of die als weduwe of weduwnaar of nog als student kunnen terugvallen op gelijkwaardige sociale zekerheidsrechten;
- De meewerkende echtgeno(o)t(e) heeft sinds kort nu ook een eigen volwaardig sociaal statuut: sinds 1 januari 2003 is een ministatuut verplicht (verzekering van arbeidsongeschiktheid, invaliditeit en moederschap) en vanaf 1 juli 2005 wordt het maxi-statuut (mini-statuut + pensioenen, gezinsbijslag en gezondheidszorg) als regel ingevoerd. Voordien waren deze statuten reeds facultatief.
Meer details over de voorwaarden en de bijdragen van die verschillende substatuten, evenals over de rechten die zij tot stand brengen, vind je op het webadres www.rsvz-inasti.fgov.be.
Helpers
Een speciale vorm van zelfstandige is de functie van zelfstandige helper: het gaat over een arbeidsrelatie als (occasionele) helper of vervanger van een zelfstandige (van een van de 4 bovenbeschreven vormen) maar op onafhankelijke basis (zonder band van ondergeschiktheid) uitgevoerd. Wanneer deze functie een van de drie onderstaande vormen aanneemt, is men zelfs vrijgesteld van het zelfstandigenstatuut en van de overeenkomstige sociale bijdrage:
- als occasionele helper (minder dan 90 dagen per jaar);
- als student die nog kinderbijslag geniet;
- als ongehuwde jongere (minder dan 20 jaar).
In de andere gevallen is de helper wel onderworpen aan het zelfstandigen statuut.
|
